Jenot

Jenot

Gatunek ten w naszym opracowaniu omawiającym sytuację ważniejszych zwierząt łownych w Polsce pojawia się po raz pierwszy. Jego pozyskanie w ostatnich latach przekroczyło bowiem poziom 10 tys. szt., i stan ten utrzymuje się. Na wstępie przedstawimy kilka podstawowych informacji na temat procesu zasiedlenia terytorium Polski przez tego drapieżnika.

Jenot, pochodzący ze wschodniej Azji, od lat 20. XX wieku był przesiedlany do europejskiej części ówczesnego Związku Radzieckiego. W Polsce jego pojawienie się odnotowano dopiero w 1955 roku, kiedy to pozyskano pierwsze osobniki tego gatunku w rejonach przygranicznych – w województwach białostockim i lubelskim. W latach 60. jenoty zasiedlały przede wszystkim północno-wschodnią Polskę, ale spotykane były już także na terenach leżących przy zachodniej granicy kraju. Sytuacja taka utrzymała się do lat 80., kiedy to na jenoty zaczęto polować również we wschodnich, a niekiedy i w północno-zachodnich rejonach kraju. Liczba łowisk, w których pozyskiwano te zwierzęta, a także wielkość odstrzału wzrastały do sezonu łowieckiego 1987/88, kiedy to pozyskanie, łącznie 728 jenotów, wykazano tylko w 7% obwodów łowieckich w kraju. Później nastąpił spadek obu tych wskaźników. Jedna z prawdopodobnych hipotez zakłada, iż przyczyną tego stanu rzeczy mogła być duża wrażliwość omawianego gatunku na wściekliznę. W pierwszej połowie lat 90. pozyskanie (tylko około 500 szt. rocznie) wykazywano przeciętnie w 5% obwodów kół łowieckich. Mimo niedużego odstrzału, a więc prawdopodobnie także niewielkiej liczebności jenotów, nastąpiło dalsze ich rozprzestrzenienie się w kierunku zachodnim. Były one pozyskiwane, chociaż zazwyczaj nielicznie, w większości ówczesnych województw, z wyjątkiem kilkunastu leżących głównie na południu Polski. W następnych latach dane na temat tego gatunku zniknęły ze sprawozdawczości łowieckiej, bowiem od stycznia 1997 do kwietnia 2001 roku jenot znajdował się poza listą zwierząt łownych. W tym czasie nastąpiły jednak znaczne zmiany, gdyż w sezonie łowieckim 2002/03 możliwe było pozyskanie aż 6,2 tys. sztuk. Na jenoty polowano wówczas skutecznie już w 29% obwodów kół łowieckich. Analizowany gatunek był wówczas obiektem polowań zwłaszcza w północnych i zachodnich regionach Polski.

Od sezonu 2002/03 sprawozdawczość łowiecka zawiera takŜe informacje o szacowanej liczebności jenotów, które potwierdzają szerokie rozprzestrzenienie się tego gatunku. Wiosną 2003 roku jenoty zasiedlały aŜ 65% obwodów kół łowieckich. W okręgach łowieckich północnej i zachodniej Polski udział obwodów z występowaniem tego gatunku był jeszcze wyŜszy, natomiast bardzo rzadko spotykany był on w Karpatach – w okręgach nowosądeckim i krośnieńskim.

Przywrócenie polowań na jenoty nie spowodowało zatrzymania szybkiego wzrostu liczebności ich populacji. Pozyskanie miało bowiem miejsce tylko w części obwodów zasiedlonych przez ten gatunek i do tego realizowane było na niskim poziomie. W przypadku lisa liczebność jego populacji wzrosła w tym samym czasie mimo trzykrotnie większej intensywności odstrzału. Trend wzrostowy w pozyskaniu jenota utrzymał się do połowy pierwszej dekady XXI wieku, po czym nastąpiła stabilizacja wielkości odstrzału (Rys. 21), a takŜe liczebności tego drapieŜnika. W sezonie łowieckim 2010/11 w całym kraju pozyskano 11,3 tys. jenotów.

jenot_wykres

Rys. 21. Pozyskanie jenotów w Polsce w sezonach 2002/03−2010/11

 

Najintensywniejszy odstrzał miał miejsce w okręgu koszalińskim i zielonogórskim, gdzie przekraczał 1 szt. na 1000 ha lasów i pól (Rys. 22). Wysokie pozyskanie – na poziomie 0,7–1,0 szt./1000 ha, wykazano w kilku innych okręgach północnej Polski: szczecińskim, gorzowskim, pilskim, słupskim, gdańskim, elbląskim i olsztyńskim, a takŜe na nizinach Dolnego Śląska, w okręgach: legnickim, wrocławskim i opolskim. We wszystkich tych okręgach, a takŜe w leszczyńskim, poznańskim i toruńskim, pozyskanie jenotów wykazano w rocznych planach łowieckich z co najmniej 70% obwodów. W skali kraju jenoty pozyskiwane były natomiast w 50% obwodów.

 

jenot_mapaRys. 22. Pozyskanie jenotów w okręgach łowieckich w sezonie 2010/11 (sztuki na 100 ha powierzchni ogólnej)

 

Występowanie tego drapieŜnika rejestruje się natomiast juŜ prawie w całej Polsce, gdyŜ wiosną 2011 roku jego obecność wykazano w 91% obwodów łowieckich. Najwięcej terenów niezasiedlonych jeszcze przez ten gatunek odnotowano w okręgu nowosądeckim, gdzie obecność jenota stwierdzono tylko w co trzecim obwodzie łowieckim. Liczebność tego drapieŜnika w całym kraju oszacowano wiosną 2011 roku na 54,5 tys. osobników.

Przedstawiona skala ekspansji jenota, na którą wskazują informacje o zwiększającej się liczbie odstrzałów tego drapieŜnika i zasiedlanych przez niego obwodów, a takŜe o szacowanej liczebności, budzi niekiedy wątpliwości. Zwraca się wówczas uwagę na moŜliwość poprawy jakości danych sprawozdawczości łowieckiej czy teŜ na wzrost zainteresowania tym gatunkiem ze strony myśliwych. Tymczasem ekspansja liczebna i terytorialna były najprawdopodobniej konsekwencją ograniczenia ich śmiertelności z powodu wścieklizny, na którą zwierzęta te wcześniej często chorowały. W Polsce od połowy lat 80. jenot był drugim po lisie gatunkiem, u którego najczęściej stwierdzano tę chorobę (stąd zapewne wspomniany na wstępie spadek pozyskania w tamtym okresie). Od połowy lat 90. zagroŜenie epizootyczne zaczęło się jednak zmniejszać w związku z akcją rozrzucania doustnych szczepionek, przygotowanych w celu uodpornienia lisów na wirusa wścieklizny. W ten sposób ograniczona została rola jednego z waŜniejszych czynników śmiertelności w populacjach zwierząt z rzędu drapieŜnych.

Postulowana niekiedy eliminacja jenota ze względu na to, iŜ nie jest rodzimym elementem naszej fauny, prawdopodobnie byłaby obecnie trudna do przeprowadzenia. Zdecydowana redukcja jego liczebności jest jednak poŜądana, zwłaszcza w rejonach, w których realizowane są programy aktywnej ochrony gatunków ginących lub zagroŜonych – na przykład głuszca i cietrzewia.